Bệnh viêm da cơ địa ở trẻ sơ sinh cách nhận biết và điều trị

Thứ Hai, 25-06-2018

Bệnh viêm da cơ địa ở trẻ sơ sinh là bệnh lý thường gặp ở trẻ em dưới 6 tháng tuổi với tỉ lệ khoảng 60%. Nhận biết sớm và điều trị viêm da cơ địa đúng cách giúp phụ huynh và trẻ tránh được những ảnh hưởng phiền toái do căn bệnh này gây ra.

Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh da liễu của Bộ Y tế (2015) đã chỉ rõ viêm da cơ địa (Atopic dermatitis) là bệnh da liễu phổ biến ở trẻ nhỏ, gây ra các thương tổn trên da, thường ở dạng mạn tính, bùng phát và tái phát theo từng đợt. Do đó việc chẩn đoán và điều trị sớm viêm da cơ địa ở trẻ sơ sinh và trẻ em cần đảm bảo các nguyên tắc:

  • Xác định đúng dị nguyên và ngăn chặn hiệu quả
  • Điều trị triệu chứng, cắt đứt đợt bùng phát viêm da cơ địa
  • Tư vấn cho phụ huynh phòng ngừa tránh tái phát sau điều trị

Dưới đây là một số thông tin chi tiết để giúp quý bạn đọc, phụ huynh nắm rõ và hiểu hơn về căn bệnh viêm da cơ địa ở trẻ sơ sinh và những hướng xử lí cụ thể trong cuộc sống khi gặp phải căn bệnh này.

nhận biết và điều trị viêm da cơ địa ở trẻ sơ sinh
Nhận biết và điều trị viêm da cơ địa ở trẻ sơ sinh càng sớm, hiệu quả điều trị càng cao, nguy cơ tái phát thấp

Nội dung bài viết
I. Nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh bị viêm da cơ địa
II. Triệu chứng viêm da cơ địa ở trẻ sơ sinh
III. Cách chữa viêm da cơ địa ở trẻ sơ sinh

IV. Cách phòng tránh viêm da cơ địa ở trẻ sơ sinh

I. Nguyên nhân nào khiến trẻ sơ sinh bị viêm da cơ địa

Thông thường bệnh viêm da cơ địa có một số nguyên nhân phổ biến thúc đẩy các tổn thương ngoài da bao gồm: yếu tố môi trường, các dị nguyên dị ứng thúc đẩy tình trạng kích ứng da, yếu tố gia đình và di truyền, cùng với một số nguyên nhân khác. Tuy nhiên, riêng đối với bệnh viêm da cơ địa ở trẻ sơ sinh đa phần đều có liên quan đến yếu tố di truyền, rất ít trường hợp viêm da cơ địa trẻ sơ sinh do các nguyên nhân khác.

Thống kê cho thấy ở những gia đình có bố hoặc mẹ từng mắc bệnh viêm da cơ địa thì khoảng 60% trường hợp con cái của họ sẽ mắc bệnh này. Những trường hợp cả bố mẹ đều có tiền sử mắc viêm da cơ địa thì tỉ lệ này có thể lên đến 80%. Bên cạnh đó, nếu anh chị em ruột của trẻ có viêm da cơ địa thì trẻ cũng có khả năng mắc bệnh này.

II. Triệu chứng viêm da cơ địa ở trẻ sơ sinh

Một số triệu chứng viêm da cơ địa trẻ sơ sinh khá giống với các bệnh ngoài da khác. Tuy nhiên vẫn có một số đặc điểm riêng biệt để giúp bạn nhận biết bệnh. Đối với trẻ sơ sinh mắc viêm da cơ địa, phụ huynh cần chú ý nhận diện một số triệu chứng sau:

  • Khoảng 3 tuần sau sinh, trẻ sơ sinh mắc viêm da cơ địa sẽ bắt đầu có các đợt bùng phát cấp tính của bệnh với các đám đỏ da gây ngứa
  • Da của bé cũng bắt đầu có các mụn nước nông, xuất tiết, đóng vảy tiết, dễ vỡ, có thể dẫn tới bội nhiễm,
  • Có dấu hiệu sưng các hạch lân cận
  • Các vùng da thường bị tổn thương do viêm da cơ địa phần lớn gặp ở vùng da đầu, vùng tránh, da vùng cổ, tay chân và thân mình. Phổ biến nhất là viêm da cơ địa ở mặt trẻ sơ sinh

Một đặc điểm của bệnh viêm da cơ địa ở trẻ sơ sinh là không gây ra tình trạng thương tổn vùng da quấn tã như các dạng hăm tã, mẩn ngứa do thời tiết, do đó phụ huynh cần chú ý để tránh nhầm lẫn trong nhận diện triệu chứng của các bệnh này.

vị trí viêm da cơ địa ở trẻ sơ sinh
Vùng mặt, trán, cổ, má, tay chân, mình,… là những vùng da thường có các dấu hiệu viêm da cơ địa

# Viêm da cơ địa có ảnh hưởng thế nào đến trẻ

Hầu hết trẻ mắc viêm da cơ địa thường khỏi sau một thời gian ngắn từ 18 – 24 tháng tuổi. Một số khác có thể tái đi tái lại kéo dài đến khoảng 10 tuổi thì chấm dứt các triệu chứng. Cá biệt cũng có một số ít trẻ mắc viêm da cơ địa kéo dài tới tuổi vị thành niên và tuổi trưởng thành. Tuy nhiên tỉ lệ này khá hiếm gặp. Trong thời gian mắc viêm da cơ địa, trẻ có thể trải qua các đợt bùng phát cấp của bệnh hoặc tái đi tái lại theo từng đợt khoảng vài lần mỗi năm nếu chuyển sang dạng mạn tính.

Nhìn chung bệnh viêm da cơ địa ở trẻ sơ sinh không phải là bệnh nguy hiểm nhưng vẫn có những ảnh hưởng đến sinh hoạt, cuộc sống của trẻ, khiến trẻ thường xuyên khó chịu, quấy khóc, mất ngủ, kén ăn, suy dinh dưỡng,… Do đó khi bị viêm da cơ địa ở trẻ sơ sinh, các bật phụ huynh cũng cần chú ý chế độ chăm sóc và điều trị sớm để tránh ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ.

PGS.TS Bác sĩ Phạm Thị Lan (Bệnh viện Da liễu Trung Ương) trao đổi về bệnh viêm da cơ địa ở trẻ em và những lưu ý cần thiết cho phụ huynh

III. Cách chữa viêm da cơ địa ở trẻ sơ sinh

Đối với bệnh viêm da cơ địa ở trẻ sơ sinh, có thể điều trị bằng các loại thuốc, cải thiện và giảm triệu chứng bằng một số loại thảo dược đồng thời kết hợp cùng với các biện pháp chăm sóc sức khỏe để cải thiện tình trạng da của trẻ. Dưới đây là một số cách điều trị viêm da cơ địa ở trẻ sơ sinh mà phụ huynh cần nắm:

1. Điều trị viêm da cơ địa bằng thuốc

Nguyên tắc khi điều trị viêm da cơ địa bằng thuốc cần đạt được một số mục tiêu chính bao gồm: làm dịu da, chống khô da, chống nhiễm trùng, chống viêm ngoài da, giảm ngứa,… Tùy theo trường hợp cụ thể mà có thể dùng các loại thuốc uống hoặc thuốc bôi phù hợp.

# Thuốc bôi

Tùy theo mục tiêu điều trị cần đạt được mà các bác sĩ có thể chỉ định sử dụng một trong số các loại thuốc bôi ngoài da hoặc sử dụng phối hợp để đạt hiệu quả cao, gồm có:

  • Thuốc làm ẩm ngoài da: thường dùng urea 10%, petrolatum và các thuốc có dược tính tương tự trên vùng da bị khô để giảm khô và bong da
  • Thuốc đắp: thường sử dụng thuốc đắp Jarish, nước muối sinh lý 0,9%, dung dịch thuốc tím tỉ lệ 1/10.000
  • Thuốc điều trị chính: các thuốc hoạt tính yếu như hydrocortison 1 – 2,5% để hạn chế kích ứng da
  • Thuốc điều trị trung bình: gồm clobetason butyrat, hoạt lực mạnh hơn hydrocortison, dùng khi không đáp ứng thuốc hoạt tính yếu
  • Thuốc điều trị mạnh: corticoid như clobetasol propionat dùng cho các trường hợp nặng có kèm dầy da, lichen hóa trên da
  • Thuốc bạt sừng, bong vảy: gồm các nhóm như mỡ goudron, crysophanic, ichthyol, mỡ salicyle 5% và 10%,…

Tác dụng chính của các loại thuốc bôi là điều trị tại chỗ, ngăn chặn bùng phát các triệu chứng ngoài da do viêm da cơ địa ở trẻ sơ sinh. Đa số những loại thuốc này giúp cắt triệu chứng bệnh trong thời gian tương đối ngắn.

Tuy nhiên khi sử dụng các loại thuốc này, đặc biệt là nhóm thuốc có hoạt lực cao cần hết sức cẩn thận và tuân thủ những chỉ định của bác sĩ về loại thuốc, liều dùng và thời gian sử dụng để tránh những tác dụng phụ không mong muốn. Một số thuốc điều trị mạnh không được dùng kéo dài mà thường có chỉ định sử dụng điều trị theo từng đợt ngắn. Hết mỗi đợt phải ngưng thuốc và theo dõi tiến triển của bệnh.

thuốc bôi điều trị viêm da cơ địa trẻ sơ sinh
Các loại thuốc bôi điều trị viêm da cơ địa ở trẻ sơ sinh có nhiều tác dụng tùy theo mục đích như dưỡng ẩm, điều trị ngoài da, bạt sừng, tiêu viêm,…

# Thuốc uống

Bên cạnh các loại thuốc bôi điều trị tại chỗ, bác sĩ có thể chỉ định cho bệnh nhân sử dụng các loại thuốc uống có tác dụng toàn thân để cải thiện tình trạng mẫn cảm ngoài da. Những loại thuốc này gồm có:

  • Nhóm thuốc ức chế miễn dịch: thuốc kháng histamine H1: Chlorpheniramin, Fexofenadin, Certerizin dùng cho những trường hợp viêm da cơ địa do kích ứng, dị ứng, giúp giảm ngứa
  • Nhóm thuốc kháng sinh: cephalosphorin và các thuốc có hoạt tính tương tự, được chỉ định sử dụng khi có nhiễm khuẩn ngoài da trong đợt bùng phát viêm da cơ địa, đặc biệt là nhiễm khuẩn liên cầu, tụ cầu vàng
  • Nhóm thuốc corticoid dạng uống: chỉ định sử dụng rất hạn chế trong những đợt bùng phát nặng

Đa số những loại thuốc uống được chỉ định trong điều trị viêm da cơ địa đều có tác dụng toàn thân. Khi sử dụng các loại thuốc uống này cần có sự cân nhắc về loại thuốc, liều lượng, thời gian sử dụng. Tốt nhất khi dùng các loại thuốc này nên có chỉ định từ bác sĩ cho từng trường hợp cụ thể, tránh tự ý sử dụng để hạn chế thấp nhất nguy cơ kích ứng, dị ứng.

thuốc uống điều trị viêm da cơ địa ở trẻ sơ sinh
Các loại thuốc uống chữa viêm da cơ địa trẻ sơ sinh gồm thuốc kháng sinh, kháng histamin ức chế miễn dịch, corticoid dạng uống,…

2. Điều trị viêm da cơ địa cho trẻ bằng thảo dược

Bên cạnh việc điều trị bằng các loại thuốc bôi tại chỗ, thuốc uống toàn thân, viêm da cơ địa ở trẻ sơ sinh có thể được cải thiện bằng các loại thảo dược thiên nhiên có lợi cho cơ thể với những tác dụng làm sạch, cải thiện tình trạng da, giảm các triệu chứng khó chịu cho da. Hầu hết các nguyên liệu đều là thảo dược tự nhiên, quen thuộc và được sử dụng lâu đời.

# Lá khế

Lá khế (Averrhoa carambola L.) là loại nguyên liệu tự nhiên khá quen thuộc mà dân gian thường dùng để cải thiện nhiều bệnh ngoài da như rôm sảy, mẩn ngứa, mề đay,… Loại lá này còn có thể sử dụng để giảm bớt các triệu chứng ở bệnh nhân viêm da cơ địa do chứa nhiều thành phần acid hữu cơ như acid oxalic, acid succinic, các vitamin B do đó giúp kháng khuẩn ngoài da khá tốt. Cách dùng lá khế cho trẻ viêm da cơ địa rất đơn giản

Chuẩn bị

  • Lá khế chua khoảng 200g
  • Nước sạch 2 lít

Thực hiện

  • Rửa lá khế cho thật sạch để lá khế hết bụi bẩn
  • Đem lá khế đi vò, xay nát rồi cho vào nồi với 2 lít nước
  • Đun sôi lá khế khoảng 10 phút sau đó chắt lấy nước, bỏ xác lá
  • Để cho nước nguội rồi lấy khăn thấm, lau lên các vị trí viêm da cơ địa của trẻ
  • Sau khi lau thì tắm lại cho bé bằng nước sạch
  • Có thể áp dụng cách này vài lần / tuần. Khi thực hiện cần đảm bảo nước và lá khế phải sạch để tránh dị ứng, mẩn ngứa
  • Cách này có thể giúp bé cảm thấy dễ chịu hơn, giảm bớt ngứa, do đó khuyến nghị thực hiện vào giờ tắm buổi trưa hoặc chiều để giúp bé có giấc ngủ ngon sau đó, hạn chế tình trạng quấy khóc, không ngủ được do ngứa ngáy
chữa viêm da cơ địa với lá khế
Lá khế có nhiều tinh dầu, giúp cải thiện tình trạng ngứa ngáy khó chịu ngoài da

# Trầu không

Bên cạnh lá khế thì trầu không (Piper betle) cũng là một loại dược liệu có nhiều lợi ích cho da vì trong thành phần lá trầu có gần 2,5% là các loại tinh dầu, ngoài ra còn có một số kháng sinh tự nhiên, rất tốt trong việc ức chế những chủng vi khuẩn có hại cho da như liên cầu khuẩn, tụ cầu khuẩn,… Đây là thành phần tự nhiên rất tốt cho bệnh nhân vảy nến, á sừng và viêm da cơ địa. Cách dùng theo các bước dưới đây

Chuẩn bị

  • Trầu không khoảng 1 nắm lá
  • Nước sạch khoảng 2 lít
  • Muối tinh

Thực hiện

  • Rửa thật sạch lá trầu không để loại bỏ chất bẩn, có thể rửa với nước muối
  • Lá trầu không đem đun sôi với nước sạch khoảng 15 phút để lấy phần nước
  • Để cho nước nguội rồi thêm vào 1/2 muỗng muối, khuấy đều
  • Dùng nước này để vệ sinh vùng da bị viêm, sau đó rửa lại với nước sạch
  • Đây là cách để giúp cho bạn cải thiện được tình trạng ngứa ngáy ngoài da do viêm da cơ địa ở trẻ sơ sinh, đồng thời giữ cho vùng da được sạch để kiểm soát tiến triển bệnh
chữa viêm da cơ địa bằng lá trầu không
Lá trầu không mát và giúp sát khuẩn, làm sạch da an toàn, tự nhiên

# Hành hoa

Hành hoa (Allium fistulosum) còn có tên gọi là hành hương, hành lá hay hành ta. Đây là loại cây có nhiều chất kháng viêm, kháng khuẩn ngoài da rất tốt như carotene, acid malic, phytin, alysunfit,… Dân gian từ lâu thường dùng hành hoa để chữa nhiều chứng bệnh ngoài da ở trẻ em như mẩn ngứa, rôm sảy, viêm da cơ địa,… Cách thực hiện như sau:

Chuẩn bị

  • Hành hoa tươi khoảng 1 lạng
  • Nước lọc khoảng 1 lít
  • Muối tinh hoặc muối hạt nhỏ

Thực hiện

  • Làm sạch hành hoa và bỏ rễ, nhặt sạch các phần dập úa, sau đó có thể ngâm nước muối và để ráo
  • Đem hành hoa cắt thành từng đoạn khoảng 4 – 5 cm sau đó đun với nước sạch cho sôi, rắc một nhúm muối nhỏ vào nồi sau đó chắt lấy nước
  • Phần nước này có thể dùng để ngâm rửa da hoặc sử dụng để tắm
  • Cách này có thể giúp làm sạch da của trẻ, giảm bớt các triệu chứng khó chịu ngoài da
chữa viêm da cơ địa bằng hành hoa
Hành hoa được dân gian sử dụng phổ biến để cải thiện một số vấn đề ngoài da

# Sài đất

Cây sài đất (Herba Wedeliae) rất quen thuộc trong dân gian với công dụng trị ngứa ngáy, mụn nhọt, lở ngứa, dị ứng ngoài da. Đây là một loại cây họ cúc có nhiều thành phần tự nhiên như wedelolacton, isoflavonoid, caroten, saponin, tanin cùng với nhiều loại tinh dầu có lợi. Cách dùng sài đất giảm ngứa cho trẻ sơ sinh bị viêm da cơ địa như sau:

Chuẩn bị

  • Cây sài đất khô khoảng 20 – 40g
  • Nước sạch khoảng 2 lít

Thực hiện

  • Rửa sạch cây sài đất và để ráo nước
  • Cho sài đất vào nồi cùng với nước, nấu sôi từ 10 – 15 phút sau đó để nguội
  • Chắt lấy nước để lau người hoặc tắm cho trẻ bị viêm da cơ địa sau đó có thể tắm lại với nước sạch
  • Cách này có thể giúp bạn giảm các triệu chứng ngứa ngáy ngoài da, giảm bớt tình trạng khó chịu cho trẻ mắc viêm da cơ địa
chữa viêm da cơ địa bằng sài đất
Sài đất là loại cây quen thuộc, thường dùng để chữa nhiều chứng bệnh ngoài da như mẩn ngứa, rôm sảy, hăm, viêm sưng ngoài da

3. Cách chăm sóc trẻ bị viêm da cơ địa

Đối với trẻ sơ sinh bị viêm da cơ địa, cách chăm sóc cũng rất quan trọng. PGS, TS, Bác sĩ Nguyễn Hữu Sáu, PGĐ Bệnh viện Da liễu Trung Ương lưu ý với các bậc phụ huynh một số yếu tố cần nắm vững trong việc chăm sóc cho trẻ mắc bệnh này:

  • Chọn lựa cho trẻ các loại quần áo nhẹ, mỏng, tránh sợi vải cứng dễ gây ngứa cho trẻ
  • Vệ sinh quần áo cho trẻ cần tránh dùng các hóa chất mạnh, và nên xả kỹ, phơi dưới nắng to
  • Trong đợt bùng phát viêm da cơ địa nên hạn chế ra ngoài, đặc biệt là ở các khu vực có mức độ ô nhiễm như đô thị, gần khu công nghiệp,…
  • Nước tắm và vệ sinh cho trẻ nên trong khoảng 32 – 34 độ C là được, không dùng nước quá nóng vì dễ gây khô da
  • Sử dụng sản phẩm chăm sóc da riêng biệt cho trẻ, không được dùng chung sản phẩm của người lớn để tránh viêm da cơ địa dị ứng ở trẻ sơ sinh
  • Đeo bao tay, cắt móng tay cho trẻ trong đợt viêm cấp để tránh bé tự cào, gãi gây viêm nhiễm và khiến bệnh khó dứt. Ngoài ra cần kết hợp với các biện pháp làm mát da
chăm sóc trẻ sơ sinh bị viêm da cơ địa
PGS, TS, Bác sĩ Nguyễn Hữu Sáu, PGĐ Bệnh viện Da liễu Trung Ương: “Chữa viêm da cơ địa ở trẻ sơ sinh cần song song với các biện pháp chăm sóc trẻ phù hợp”

IV. Cách phòng tránh viêm da cơ địa ở trẻ sơ sinh

Phòng tránh viêm da cơ địa đặc biệt quan trọng đối với sức khỏe của trẻ em và trẻ sơ sinh vì đa số trường hợp viêm da cơ địa là mãn tính và hay tái phát. Ngoại trừ nguyên nhân do di truyền, các nguyên nhân khác gây viêm da cơ địa đến từ môi trường có thể phòng tránh được bằng các biện pháp sau:

  • Khuyến khích cho trẻ bú sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời để đảm bảo sức khỏe và hệ miễn dịch
  • Giữ môi trường sống sạch sẽ, tránh khói bụi, lông động vật, độ ẩm cân bằng, không khí thoáng sạch
  • Các loại thực phẩm cho trẻ như sữa, các loại thực phẩm dinh dưỡng, bột, khi dùng cho bé một thời gian cần theo dõi xem trẻ có các dấu hiệu dị ứng hay không, nếu có cần phải đổi loại sữa, thực phẩm đang sử dụng
  • Không cho trẻ tiếp xúc với không khí ô nhiễm, các loại hóa chất sinh hoạt,… trong gia đình
  • Hạn chế nuôi các loại vật nuôi như chó, mèo, chim cảnh,… khi nhà có trẻ nhỏ, nếu nuôi phải vệ sinh sạch và hạn chế để trẻ tiếp xúc

Viêm da cơ địa ở trẻ em là bệnh lý có thể gây ra nhiều phiền toái cho trẻ và các bậc phụ huynh. Đồng thời ảnh hưởng một phần đến sự phát triển của trẻ những tháng đầu đời. Qua một số hướng dẫn và lưu ý trên đây, hi vọng các bậc phụ huynh đã có những kiến thức hữu ích để nhận biết tình trạng bệnh viêm da cơ địa ở trẻ sơ sinh và có những hướng can thiệp, xử trí phù hợp nhất. Chúc bạn đọc, quý phụ huynh và gia đình có nhiều sức khỏe

Biên tập: Hùng Cường

Hiểu thêm về bệnh viêm da cơ địa

CHIA SẺ NỘI DUNG

Bệnh viêm da cơ địa ở người lớn [Những điều cần biết]

Viêm da cơ địa là bệnh phổ biến...

Phải làm gì để tránh bệnh viêm da cơ địa của bé tái phát

"Phải làm gì để tránh bệnh viêm da...

Hướng dẫn chăm sóc bệnh viêm da cơ địa

Bên cạnh việc điều trị đúng cách, chế...